Zeg niet dat ik veerkrachtig ben!

0
11

Stop calling me resilient… Deze affiche was te zien na de overstroming van New Orleans. De baseline is duidelijk: ‘Noem me niet veerkrachtig, want dan ga je nog meer van me vragen.’ Dat illustreert hoe dubbelzinnig de oproep tot veerkracht kan klinken.

Is veerkracht inderdaad het nieuwe toverwoord dat de ‘rek’ alsmaar vergroot in een maatschappij waarin flexibiliteit, onzekerheidstolerantie en aanpassingsvermogen de sleutelwoorden zijn? Of is veerkracht net iets dat je vitaler en krachtiger maakt? Kritisch leert omgaan ook met die eisen?
 

De veer veert…

Veerkracht is de Nederlandse vertaling van het Engelse resilience, een term uit de fysica. Daar betekent hij: de capaciteit van een materiaal om na een impact (stress) zijn oorspronkelijke vorm weer aan te nemen. Dat is handig als je bijvoorbeeld de resilience van vliegtuigvleugels (ja, die hebben ook stress) tegen wind en luchtdruk wil kennen. Je berekent waar het breekpunt van materiaal ligt.

Het was psychologen opgevallen dat sommige mensen heel wat druk aankunnen en anderen veel sneller breken.

Daarom werd de term in de psychologie overgenomen. Daar slaat hij op het feit dat wat we meemaken in ons leven ‘onze veer’ indrukt. Resilience betekent in de psychologie dan ook de capaciteit om terug in ‘vorm’ te geraken na een tegenslag. Die veer-kracht is niet bij iedereen dezelfde. Het was psychologen opgevallen dat sommige mensen heel wat druk aankunnen en anderen veel sneller breken. Welke factoren maken het verschil?
 

Veerkracht voorspellen?

De Amerikaanse psychologe Emmy Werner onderzocht in de jaren 60-80 van vorige eeuw de biografie van 698 kinderen in Haïti. Zoals verwacht, hadden kinderen die in ongunstige omstandigheden werden geboren en opgroeiden veel problemen met hun mentale en fysieke gezondheid, delinquentie en een instabiel relatieleven.

De belangrijkste beschermende factoren zijn een veilige hechtingsfiguur en behoren tot een religie of jeugdvereniging.

emmywerner

Tot haar verrassing ontdekte ze dat een derde van deze risicokinderen het wel goed deden. Ze ontwikkelden zich tot emotioneel evenwichtige personen. Werner noemde dit vermogen resilience. In de biografie van de kinderen ontdekte ze de belangrijkste beschermende factoren: een veilige hechtingsfiguur (vaak buiten het gezin) en behoren tot een religie of jeugdvereniging.

Na haar werd massaal onderzoek gedaan naar die voorspellende factoren. Daaruit leren we dat veerkracht niet zozeer een persoonlijkheidskenmerk is, eerder het resultaat van een dynamisch proces van meerdere aspecten. Genetische en neurobiologische aanleg spelen zeker een rol. Maar ook de cultuur, de geografische omgeving en de socio-economische situatie zijn belangrijk.

Veerkracht is niet zozeer een persoonlijkheidskenmerk, eerder het resultaat van een dynamisch proces van meerdere aspecten.

Toch blijft de vaststelling van Werner overeind: veerkracht wordt vooral bepaald door een veilige hechting en het kunnen terugvallen op een gemeenschappelijke zingeving.
 

Veerkracht als werknemersprofiel

Ondertussen is resilience een hype. Het concept werd ten dele gekaapt door de economische logica. De kenmerken van een veerkrachtig mens lijken nu eenmaal op het ideale persoonlijkheidsprofiel van een werknemer: goed met stress omgaan, beschikken over probleemoplossend vermogen, vasthoudend zijn, een sociale teamspeler zijn die toch eigen doelen heeft, situaties correct inschatten en ‘ervoor gaan’ met het nodige enthousiasme, creatief omgaan met mislukkingen, uit crisissen leren om de volgende moeilijke situatie aan te kunnen.

Het concept veerkracht werd ten dele gekaapt door de economische logica.

Flickr

Ook in de politiek werd de term binnengehaald. Politici en ondernemers roepen hun bevolking op om veerkracht te ontwikkelen en zo de moeilijke economische situatie onder ogen te zien, offers te brengen en zo weer vooruitgang en groei mogelijk te maken.

Er zit natuurlijk iets in: met name de Europese samenleving worstelt met de vraag wat de staat moet doen voor de burger en de burger voor de staat. De Nederlandse en in zekere zin ook de Vlaamse overheid spreken van een participatiemaatschappij. Hierin zorgt de staat minder voor de burger of positief geformuleerd: hierin neemt de burger zijn eigen verantwoordelijkheid.
 

Oppassen met veerkracht

De hedendaagse aandacht voor veerkracht kan dus ook een manier zijn om het goed te praten wanneer mensen overvraagd worden. De talrijke burn outs en depressies worden dan gezien als een gebrek aan veerkracht. Toch kun je net zo goed stellen dat de druk vandaag te hoog is.

Veerkracht bevorderen vraagt daarom een zorgvuldige afweging: welke veerkracht is wenselijk en nodig? En welke draaglast is onmenselijk?

Tekst: Johan Van der Vloet

 

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here